Waar komt zand vandaan? Wat de Nederlandse cijfers zeggen
Zand lijkt overal te liggen, maar in Nederland wordt het in enorme hoeveelheden gewonnen. Een paar officiële cijfers, en een kanttekening.
Gepubliceerd op .
Kort antwoord
Het Compendium voor de Leefomgeving (CBS, PBL, RIVM en WUR) schrijft: „Gedurende de afgelopen tien jaar bedroeg de gemiddelde jaarlijkse reguliere winning van primaire bouwgrondstoffen in Nederland 90 miljoen ton.” De cijfers lopen tot en met 2021 en komen uit een enquête onder alle vergunningverlenende instanties.
Waaruit die 90 miljoen ton bestaat
Volgens dezelfde bron is 74% ophoogzand, 15% fijne granulaten, 5% grove granulaten en 6% overig. Dat is ongeveer 67 miljoen ton ophoogzand per jaar (74% van 90: onze eigen berekening).
De Noordzee
Niet alles zit in dat getal: de zogeheten niet-reguliere winning van ophoogzand uit de Noordzee valt erbuiten. Het Noordzeeloket schrijft dat het zeezand wordt gebruikt voor kustonderhoud („nu ongeveer 11 miljoen m³ per jaar”) en als ophoogzand op het land (ook ongeveer 11 miljoen m³). De pagina noemt geen jaartal bij „nu”. Voor de Zandmotor staat 21,5 miljoen m³ in 2011/2012.
En wereldwijd?
UNEP (2019) vraagt in zijn rapport om „the paradigm of infinite sand resources” ter discussie te stellen. Bendixen en collega’s schrijven in Nature (2019) dat niemand weet hoeveel zand er is of hoeveel wordt gewonnen. Wij noemen daarom geen wereldwijde tonnage.
Wat dit niet zegt
- Het zegt niets over prijs, voorraad of beschikbaarheid van zand bij een bepaalde leverancier, ook niet bij ons.
- Ophoogzand is hier de statistische categorie; het is niet hetzelfde als ons product met die naam.
Verder lezen
Wat u zelf nodig heeft voor de tuin: hoeveel m³ zand heeft u nodig.
Bronnen
De maten in dit artikel komen uit de documenten hieronder en staan er als citaat in. Wij nemen geen getal over dat wij niet zelf in een genoemde bron hebben gelezen.
- Compendium voor de Leefomgeving (CBS, PBL, RIVM, WUR), Winning oppervlaktedelfstoffen 2004-2021 — gelezen 30 oktober 2026.
- Noordzeeloket, Zand- en grindwinning — gelezen 30 oktober 2026.
- UNEP 2019, Sand and sustainability (samenvatting) — gelezen 30 oktober 2026, alleen samenvatting.
- Bendixen e.a. 2019, Time is running out for sand, Nature — gelezen 30 oktober 2026, alleen het begin.